ЁЯМН рдж рдЬिрдпोрдкॉрд▓िрдЯिрдХрд▓ рдЯ्рд░ुрде: рдЬрдм рджुрдиिрдпा рдХी рдорд╣ाрд╢рдХ्рддिрдпों рдиे рднाрд░рдд рдХो рдиिрд╢ाрдиा рдмрдиाрдпा
рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि (Geopolitics) рдоें рдХोрдИ рдХिрд╕ी рдХा рд╕рдЧा рдирд╣ीं рд╣ोрддा; рдпрд╣ाँ рдХेрд╡рд▓ "рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣िрдд" (National Interests) рд╕рд░्рд╡ोрдкрд░ि рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЧрд╡ाрд╣ рд╣ै рдХि рдЬрдм рднी рднाрд░рдд рдиे рдЕрдкрдиी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдХूрдЯрдиीрддि рдкрд░ рдЪрд▓рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा, рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рдиे рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдпा рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рднाрд░рдд рдХो рдХрдордЬ़ोрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी।
рдпрд╣ рдм्рд▓ॉрдЧ рдкोрд╕्рдЯ рдПрдХ **рдЕрд▓्рдЯ्рд░ा-рдбिрдЯेрд▓्рдб рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг** рд╣ै, рдЬो рдпрд╣ рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдиे рдХрдм-рдХрдм рднाрд░рдд рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╕ीрдзे рдХрджрдо рдЙрдаाрдП, рд╣рдоाрд░े рджुрд╢्рдордиों рдХा рд╕ाрде рджिрдпा, рдФрд░ рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдоाрдирд╡ीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा (Humanitarian Aid) рдХो рднी рд╣рдеिрдпाрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा।
## ЁЯЗ║ЁЯЗ╕ рднाрдЧ 1: рдЕрдоेрд░िрдХा (USA) - рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╣рдорд▓े, рдХूрдЯрдиीрддिрдХ рджрдмाрд╡ рдФрд░ рдзोрдЦे рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕
рдЕрдоेрд░िрдХा рджुрдиिрдпा рдХा рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиा рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рд╣ोрдиे рдХा рджाрд╡ा рдХрд░рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рддि рдЙрд╕рдХी рдиीрддिрдпां рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рдФрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди-рдкрд░рд╕्рдд рд░рд╣ी рд╣ैं।
### 1. рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╕ैрди्рдп рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ (рд╣ाрд▓िрдпा рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо - рдЬूрди 2026)
рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдУрдоाрди рдХी рдЦाрдб़ी (Gulf of Oman) рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕ेрдиा рдХी рдПрдХрддрд░рдлा рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдоें рднाрд░рддीрдп рдиाрд╡िрдХ рд╕ीрдзे рддौрд░ рдкрд░ рд╢िрдХाрд░ рдмрдиे рд╣ैं।
* рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे 13 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 2026 рдХो рдИрд░ाрди рдкрд░ рдиाрдХाрдмंрджी (blockade) рд╢ुрд░ू рдХी рдеी।
* рдЗрд╕ рдиाрдХाрдмंрджी рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдХे рдиाрдо рдкрд░, рдПрдХ рдЕрдоेрд░िрдХी рд╡िрдоाрди рдиे 'MT Settebello' рдХे рдЗंрдЬрди рд░ूрдо рдоें рд╕ीрдзे рд╕рдЯीрдХ рдоुрдиिрд╢рди (precision munitions) рдЧिрд░ाрдП।
* 'MT Settebello' рдкрд░ рд╣ुрдП рдЗрд╕ рд╣рдорд▓े рдоें рддीрди рднाрд░рддीрдп рдиाрд╡िрдХों рдХी рдЬाрди рдЪрд▓ी рдЧрдИ।
* рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рдХрдоांрдб (CENTCOM) рдиे 'MT Marivex' рдЬрд╣ाрдЬ рдкрд░ рднी рд╣рдорд▓ा рдХрд░рдиे рдХी рдмाрдд рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХी рд╣ै।
* рдПрдХ 'F/A-18 Super Hornet' рд▓рдб़ाрдХू рд╡िрдоाрди рдиे 'MT Marivex' рдХे рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдФрд░ рд╕्рдЯीрдпрд░िंрдЧ рд╕्рдкेрд╕ рдоें рдПрдХ рд╕рдЯीрдХ рдоुрдиिрд╢рди рджाрдЧा।
* рдкрд▓ेрдК (Palau) рдХे рдЭंрдбे рд╡ाрд▓े рдЗрд╕ 'MT Marivex' рдЬрд╣ाрдЬ рдкрд░ 24 рднाрд░рддीрдп рдЪाрд▓рдХ рджрд▓ рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╕рд╡ाрд░ рдеे।
* рдПрдХ рдЕрди्рдп рдШрдЯрдиा рдоें, рдПрдХ рдЕрдоेрд░िрдХी рд╡िрдоाрди рдиे 'MT Jalveer' рдХे рдЗंрдЬрди рд░ूрдо рдоें рджो рд╣ेрд▓рдлाрдпрд░ рдоिрд╕ाрдЗрд▓ें (Hellfire missiles) рджाрдЧीं।
* рдЧिрдиी-рдмिрд╕ाрдК (Guinea-Bissau) рдХे рдЭंрдбे рд╡ाрд▓े 'MT Jalveer' рдкрд░ 20 рднाрд░рддीрдп рдиाрд╡िрдХ рд╕рд╡ाрд░ рдеे।
### 2. 1971 рдХा рдпुрдж्рдз рдФрд░ 'USS Enterprise' рдХी рдзрдордХी
рдЬрдм рднाрд░рдд рдкूрд░्рд╡ी рдкाрдХिрд╕्рддाрди (рдЕрдм рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢) рдоें рд╣ो рд░рд╣े рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рдирд░рд╕ंрд╣ाрд░ рдХो рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдпुрдж्рдз рд▓рдб़ рд░рд╣ा рдеा, рддрдм рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдЦुрд▓рдХрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХा рд╕ाрде рджिрдпा। рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд░िрдЪрд░्рдб рдиिрдХ्рд╕рди рдиे рднाрд░рдд рдкрд░ рджрдмाрд╡ рдмрдиाрдиे рдФрд░ рдбрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдоेрд░िрдХी рдиौрд╕ेрдиा рдХे рд╕рдмрд╕े рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рдпुрдж्рдзрдкोрдд **'USS Enterprise' (Task Force 74)** рдХो рдмंрдЧाрд▓ рдХी рдЦाрдб़ी рдоें рднेрдЬ рджिрдпा рдеा। рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХी рд╕ंрдк्рд░рднुрддा рдкрд░ рд╕ीрдзा рд╕ैрди्рдп рдЦрддрд░ा рдеा рдФрд░ рдЗрд╕ рд╕рдордп рднाрд░рдд рдХी рдорджрдж рдХे рд▓िрдП рд░ूрд╕ (рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШ) рдХो рдЖрдЧे рдЖрдиा рдкреЬा рдеा।
### 3. рдоाрдирд╡ीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рдХा рд╢рд╕्рдд्рд░ीрдХрд░рдг: PL-480 'Wheat Crisis' (1960s)
1960 рдХे рджрд╢рдХ рдХे рдордз्рдп рдоें, рднाрд░рдд рднीрд╖рдг рд╕ूрдЦे рдФрд░ рдЕрдХाрд▓ рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рднाрд░рдд рдЕрдиाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे **PL-480 рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо** рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдеा।
* рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि **рд▓िंрдбрди рдмी. рдЬॉрдирд╕рди (Lyndon B. Johnson)** рдиे рдЗрд╕ рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрдХрдЯ рдХो рднाрд░рдд рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдПрдХ рдХूрдЯрдиीрддिрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиा рджिрдпा।
* рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧेрд╣ूं рдХी рдЖрдкूрд░्рддि рдХो **"Ship-to-Mouth"** (рдЬрд╣ाрдЬ рд╕े рд╕ीрдзे рдоुंрд╣ рддрдХ) рдиीрддि рдХे рддрд╣рдд рд░ोрдХ-рд░ोрдХ рдХрд░ рднेрдЬा। рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рд╡िрдпрддрдиाрдо рдпुрдж्рдз рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рдиीрддिрдпों рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдХृрд╖ि рдиीрддिрдпों рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдм्рд▓ैрдХрдоेрд▓ рдХрд░рдиा рдеा। рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХे рдЖрдд्рдорд╕рдо्рдоाрди рдкрд░ рдПрдХ рдЧрд╣рд░ी рдЪोрдЯ рдеी।
### 4. рднाрд░рдд рдХे рджुрд╢्рдордиों рдХो рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХी рд╕рдк्рд▓ाрдИ
рд╢ीрдд рдпुрдж्рдз (Cold War) рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдпुрдж्рдз (War on Terror) рддрдХ, рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХो рдЕрдкрдиा рдоुрдЦ्рдп рд╕ैрди्рдп рд╕рд╣рдпोрдЧी рдмрдиाрдП рд░рдЦा। рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХो F-16 рд▓рдб़ाрдХू рд╡िрдоाрди, рдкैрдЯрди рдЯैंрдХ (Patton Tanks) рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдкрдирдбुрдм्рдмिрдпां рджीं। рдЕрдоेрд░िрдХा рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рдЬाрдирддा рдеा рдХि рдЗрди рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдЖрддंрдХрд╡ाрджिрдпों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рднाрд░рдд рдХे рдЦिрд▓ाрдл (1965, 1971 рдФрд░ рдмाрдж рдХे рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рдоें) рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।
## ЁЯМН рднाрдЧ 2: рдЕрди्рдп рджेрд╢ рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рднाрд░рдд рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХрджрдо рдЙрдаाрдП рдпा рджुрд╢्рдордиों рдХा рд╕ाрде рджिрдпा
рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рднी рдХрдИ рдЕрди्рдп рджेрд╢ों рдиे рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рднाрд░рдд рдХी рдЕрдЦंрдбрддा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдЪुрдиौрддी рджी рд╣ै।
### 1. рдпूрдиाрдЗрдЯेрдб рдХिंрдЧрдбрдо (UK)
* **рдФрдкрдиिрд╡ेрд╢िрдХ рд▓ूрдЯ:** 200 рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рднाрд░рдд рдХो рдЧुрд▓ाрдо рдмрдиाрдХрд░ рдЗрд╕рдХा рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдвांрдЪा рддрдмाрд╣ рдХрд░рдиा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕ीрдзा рд╣рдорд▓ा рдеा।
* **1971 рдоें рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХा рд╕рдорд░्рдерди:** рдЬрдм рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे 'USS Enterprise' рднेрдЬा рдеा, рдЙрд╕ी рд╕рдордп рдм्рд░िрдЯेрди (UK) рдиे рднी рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рд╕рдорд░्рдерди рдоें рдЕрдкрдиे рдПрдпрд░рдХ्рд░ाрдл्рдЯ рдХैрд░िрдпрд░ **'HMS Eagle'** рдХो рдЕрд░рдм рд╕ाрдЧрд░ (Arabian Sea) рдХी рдУрд░ рднाрд░рдд рдХो рдШेрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рднेрдЬा рдеा।
* **рдХрд╢्рдоीрд░ рдоुрдж्рджा:** рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдХूрдЯрдиीрддिрдЬ्рдЮों рдиे рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ (UN) рдоें рдХрд╢्рдоीрд░ рдоुрдж्рджे рдХो рдЙрд▓рдЭाрдиे рдФрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдоाрд╣ौрд▓ рдмрдиाрдиे рдХा рдХाрдо рдХिрдпा।
### 2. рдЪीрди (China)
рдЪीрди рднाрд░рдд рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд░рдгрдиीрддिрдХ рдк्рд░рддिрдж्рд╡ंрдж्рд╡ी рд╣ै, рдЬिрд╕рдиे рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдпुрдж्рдз рднी рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рднाрд░рдд рдХे рджुрд╢्рдордиों рдХो рддाрдХрдд рднी рджी рд╣ै।
* **рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╕ैрди्рдп рд╣рдорд▓े:** 1962 рдХा рднाрд░рдд-рдЪीрди рдпुрдж्рдз рд╣рдоाрд░ी рд╕ीрдоाрдУं рдкрд░ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзोрдЦा рдФрд░ рд╕ीрдзा рд╣рдорд▓ा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж 1967 (рдиाрдеू рд▓ा рдФрд░ рдЪो рд▓ा), 2017 (рдбोрдХрд▓ाрдо) рдФрд░ 2020 (рдЧрд▓рд╡ाрди рдШाрдЯी) рдоें рдЪीрди рдиे рд▓рдЧाрддाрд░ рднाрд░рддीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдШुрд╕рдкैрда рдХी рдХोрд╢िрд╢ें рдФрд░ рд╣िंрд╕рдХ рд╣рдорд▓े рдХिрдП рд╣ैं।
* **рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХा 'рдСрд▓-рд╡ेрджрд░ рдл्рд░ेंрдб':** рдЪीрди рдиे рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХो рдкрд░рдоाрдгु рддрдХрдиीрдХ (Nuclear Technology), рдмैрд▓िрд╕्рдЯिрдХ рдоिрд╕ाрдЗрд▓ें рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рд▓рдб़ाрдХू рд╡िрдоाрди (JF-17) рджेрдХрд░ рдЙрд╕े рднाрд░рдд рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЦрдб़ा рдХिрдпा рд╣ै। рдЪीрди рдЕрдХ्рд╕рд░ UN рдоें рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рдЖрддंрдХрд╡ाрджिрдпों рдХो рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рдЖрддंрдХी рдШोрд╖िрдд рд╣ोрдиे рд╕े рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡ीрдЯो (Veto) рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рддा рд░рд╣ा рд╣ै।
### 3. рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ (Portugal)
1947 рдоें рднाрд░рдд рдХी рдЖрдЬ़ाрджी рдХे рдмाрдж рднी рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ рдиे рдЧोрд╡ा, рджрдорди рдФрд░ рджीрд╡ рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдЕрд╡ैрдз рдХрдм्рдЬ़ा рдЫोрдб़рдиे рд╕े рд╕ाрдл рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рднाрд░рдд рдХो рдЕрдкрдиी рдзрд░рддी рд╕े рдЗрд╕ рдпूрд░ोрдкीрдп рддाрдХрдд рдХो рдЦрджेрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рджिрд╕ंрдмрд░ 1961 рдоें рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╕ैрди्рдп рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ **'рдСрдкрд░ेрд╢рди рд╡िрдЬрдп' (Operation Vijay)** рдХрд░рдиी рдкрдб़ी рдеी।
### 4. рддुрд░्рдХी (Turkey)
рд╣ाрд▓ рдХे рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоंрдЪों рдкрд░ рддुрд░्рдХी рдиे рдЦुрд▓рдХрд░ рднाрд░рдд рд╡िрд░ोрдзी рд░ुрдЦ рдЕрдкрдиाрдпा рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЖрд░्рдЯिрдХрд▓ 370 рд╣рдЯрдиे рдХे рдмाрдж, рддुрд░्рдХी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдиे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдорд╣ाрд╕рднा (UNGA) рдоें рд▓рдЧाрддाрд░ рдХрд╢्рдоीрд░ рдоुрдж्рджे рдкрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╕рдорд░्рдерди рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рдЕंрджрд░ूрдиी рдоाрдорд▓ों рдоें рджрдЦрд▓ рджेрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рд╣ै।
## ЁЯУМ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдпрд╣ рд╡िрд╕्рддृрдд рдкрди्рдиा рд╣рдоें рдПрдХ рд╣ी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕рдмрдХ рд╕िрдЦाрддा рд╣ै: **"рдЕрдкрдиी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рдХिрд╕ी рднी рд╡िрджेрд╢ी рддाрдХрдд рдкрд░ рдЖंрдЦ рдоूंрджрдХрд░ рднрд░ोрд╕ा рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा।"** рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдПрдХрддрд░рдлा рдк्рд░рддिрдмंрдзों рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╣рдоाрд░ी рд╕ंрдк्рд░рднुрддा рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рд╣ो, рдЧेрд╣ूं рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЧрдпा рдм्рд▓ैрдХрдоेрд▓ рд╣ो, рдпा рдЪीрди рдФрд░ рдм्рд░िрдЯेрди рдЬैрд╕े рджेрд╢ों рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा рдзोрдЦा—рднाрд░рдд рдХा рднрд╡िрд╖्рдп рдХेрд╡рд▓ **'рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा' (Self-Reliance)** рдФрд░
рдордЬрдмूрдд рд╕ैрди्рдп рд╢рдХ्рддि рдоें рд╣ी рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ै।


Comments
Post a Comment